DNYS Blog – Van stilstand naar beweging: Hoe de guna’s ons kunnen helpen weer in een ritme te komen

De zomer is nog niet helemaal voorbij, maar langzaam verandert er iets. De dagen worden korter; vakanties lopen ten einde; werk, school en opleidingen beginnen weer. De agenda vult zich en misschien ontstaat ook het verlangen om weer in een regelmatiger ritme te komen.

Zo’n overgang verloopt niet altijd geleidelijk.

Het ene moment bevinden we ons nog in een langzaam zomerritme. Het volgende moment moet alles weer beginnen. De wekker gaat vroeger, de dagen krijgen meer structuur en er ligt ineens van alles wat aandacht vraagt.

Vaak proberen we die omschakeling in één beweging te maken. We vinden dat we nu echt weer aan de slag moeten. We maken plannen, spreken nieuwe routines met onszelf af en willen misschien meteen een paar keer per week yoga beoefenen.

Voor we het weten, bewegen we van stilstand naar overdrive.

Maar wat gebeurt er als we die overgang niet forceren? Als we eerst leren herkennen welke energie op dat moment in ons aanwezig is en van daaruit een volgende stap zetten, zodat er ruimte ontstaat voor een ritme dat werkelijk bij ons past? 

De guna’s, drie kwaliteiten uit de yogafilosofie, geven ons een taal om die beweging beter te begrijpen en bewuster te kiezen wat er op dat moment nodig is.

Wat zijn de drie guna’s?

Binnen de Samkhya-filosofie wordt gesproken over drie guna’s: tamas, rajas en sattva. Guna betekent zoiets als kwaliteit of kracht. Volgens deze filosofie zijn deze drie kwaliteiten voortdurend aanwezig in de natuur en daarmee ook in onszelf. Ze wisselen elkaar af en zijn nooit helemaal van elkaar te scheiden.

Je kunt de guna’s zien als een taal waarmee we beter leren herkennen wat er op een bepaald moment in en om ons heen beweegt. Wanneer we die taal leren begrijpen, wordt het ook makkelijker om te voelen wat er nodig is: rust, beweging of juist meer helderheid. 

Zo kunnen de guna’s ons helpen om niet abrupt van stilstand naar overdrive te gaan, maar stap voor stap weer een ritme te vinden dat werkelijk bij ons past.

Tamas: de kracht van vertraging

Tamas wordt vaak omschreven als zwaarte, vertraging en stilstand. Tamas helpt ons slapen, herstellen en tot rust komen. Zonder zwaarte zouden we voortdurend blijven bewegen.

Na een vakantie of een periode met minder structuur kan tamas duidelijker voelbaar worden. Het opstarten kost moeite. De dagen hadden een ander ritme en misschien was er minder regelmaat in werk, slaap of yogabeoefening. De behoefte om nog even niets te doen is groot. 

Dat hoeft geen probleem te zijn. Een lichaam dat rust nodig heeft, mag rusten.

Tegelijkertijd kunnen we eerlijk onderzoeken of we werkelijk rust nodig hebben of dat we omgeslagen zijn in zwaarte waar vanuit we steeds moeilijker in beweging komen. Daar voelen we ons uiteindelijk niet beter door.

De vraag is niet of tamas goed of slecht is. De vraag is of deze kwaliteit ons op dat moment nog ondersteunt.

Rajas: de kracht die ons in beweging brengt

Rajas is de kwaliteit van beweging, activiteit en verandering.

Ook rajas hebben we nodig. Het helpt ons opstaan, keuzes maken, oefenen, werken en creëren. Rajas brengt beweging in iets wat stil is komen te staan.

Wanneer we merken dat we moeilijk op gang komen, proberen we soms iets te snel om weer in actie te komen. We maken plannen, vullen de agenda en spreken nieuwe routines met onszelf af. 

Dat kan even energie geven. Maar rajas kan ook doorschieten.

Dan bewegen we niet rustig vanuit stilstand, maar schieten we direct in de hoogste versnelling. De overgang wordt abrupt. In plaats van een nieuw ritme op te bouwen, leggen we onszelf een tempo op dat nauwelijks vol te houden is.

Het lastige is dat rajas productief kan voelen. We zijn bezig en krijgen dingen gedaan. Toch kan er onder die activiteit veel onrust zitten. We bewegen dan niet omdat helder is wat nodig is, maar omdat stilstand ongemakkelijk is geworden.

Sattva: helderheid en onderscheidingsvermogen

De derde guna is sattva. Sattva wordt verbonden aan helderheid, lichtheid, harmonie en onderscheidingsvermogen. Wanneer sattva meer aanwezig is, ontstaat er ruimte om te zien wat er werkelijk speelt. Je merkt de zwaarte van tamas en de onrust van rajas nog steeds op, alleen bepalen ze minder vanzelfsprekend wat je vervolgens doet.

Binnen yoga worden we aangemoedigd om sattvische kwaliteiten te cultiveren. Sattva krijgt vorm in de manier waarop we onze dagen inrichten: voldoende slapen, regelmatig eten, tijd nemen voor de practice, bewust omgaan met prikkels en ruimte laten tussen de verschillende dingen die onze aandacht vragen.

Ook eenvoud en regelmaat dragen daaraan bij. Door niet ieder vrij moment vullen. Een afspraak met jezelf ook werkelijk nakomen. Kiezen voor een practice die aansluit bij de energie van die dag. Eerlijk voelen of je lichaam herstel nodig heeft of dat een beetje beweging juist goed zal doen.

Zo ontstaat meer helderheid over de volgende stap. Je hoeft de loomheid niet meteen weg te werken met een volle agenda en een streng nieuw schema. Je kunt rustig kijken welke kleine verandering nu steun geeft en van daaruit verder bouwen.

Rustig weer in je ritme

Ritme ontstaat door kleine dingen die we blijven herhalen. Kies bijvoorbeeld één vast moment voor je practice. Beweeg tien minuten in de ochtend. Ga wat eerder naar bed. Laat bewust wat ruimte open in een week die zich alweer snel vult. Zo geef je rajas genoeg ruimte om je in beweging te brengen, zonder dat het tempo meteen alles overneemt.

Blijf ondertussen kijken naar wat er gebeurt. Geeft deze stap energie en richting? Komt er meer helderheid? Of merk je dat er alweer druk ontstaat en dat de lat te hoog ligt? Dan kun je bijsturen. Iets toevoegen, iets vereenvoudigen of nog wat langer de tijd nemen.

De guna’s helpen ons zo om de overgang beter te voelen. Tamas laat zien waar rust en vertraging nodig zijn. Rajas helpt om weer op gang te komen. Sattva ondersteunt het vermogen om de juiste maat te vinden.

Zo hoef je de rust van de zomer niet abrupt achter je te laten. Je kunt iets van die ruimte meenemen terwijl het dagelijks leven weer vorm krijgt. Stap voor stap ontstaat een ritme dat energie geeft, steun biedt en ook op de langere termijn bij je past.